Garitiak

Hari Salasa patang, ado urang Japang nan datang ka Minang. Inyo datang dari Kampus Ibaraki. Barami-rami datang ka Universitas Andalas handak mancaliak baa bana kampus urang awak. Subananyo urang Japang ko datang dek ado karajo samo kampus Unand. Ciek agendanyo, singgah ka Fakultas Ilmu Budaya.

Dek manjadi tuan rumah, kami suguahan masakan jo musik Minang. Bapasan nasi jo samba randang. Tapi dek inyo indak bisa pakai tangan, basiapan sendok jo garpu, jo sumpik bagai. Kami caliak propesornyo makan nasi jo sumpik. Untuang dek nasi alah batungkuih, lah padek dibantuak tukang jua, lai tabaok sagumpa-sagumpa nasi jo sumpik tuh. Bakecekan pulo, lah kami hidang samba randang nan asli. Asli dari Minang. Sanang hatinyo sampai nampak lamak bana makan urang Japang tuh sampai ndak takana baso dulu inyiak-inyiaknyo alah datang ka ranah Minang, tapi indak untuak baraja, untuak manjajah.

Ambo dulu pernah diajak kawan dari Sastra Jepang, Bu Doto (Doktor), manaliti tantang paninggalan Japang di ranah Minang. Kami pai ka RRI Bukiktinggi dan basobok ado rekaman lagu Japang. Lagu Japang ko samo bana dipadendangan dek urang gaek nan kami tanyo, nan alah baumua 70β€”80-an tahun. Kami tanyo, β€œLai takana dek Amak, dek Apak, lagu-lagu Japang maso saisuak?”. Lai, katonyo. Kami danga suaro merdu amak jo apak tuh, kami cocokan jo rekaman. Suai bana.

Kawan ko langsuang maneliti lagu Japang tu, kato-katonyo, maknanyo, tuh bacaliak ado ndak nan manjadi bahaso Indonesia. Kironyo indak ado. Bahaso Japang indak samo jo bahaso Bulando. Indak banyak diserap dek urang Minang karano urang Japang indak mamaso urang awak baraja bahaso Japang. Hasianyo, dibaok dek kawan ko ka Japang. Basampaian langsuang ka urang Japang di seminar internasional.

Takajuik jo sanang hati urang Japang ko baso Indonesia punyo lagu kebangsaan Japang. Diputa satiok pagi jam sapuluah, katiko matoari tagak. Sadang manga urang Minang wakatu itu, harus tagak nyo maadok matoari maniru urang Japang nan manyembah matoari tu. Tapi tambah takajuik urang Japang pas disabuikan kalau sasudah itu, urang Japang manjajah Indonesia. Nyo sampaian dalam ruangan, malu mandangan sajarah nan ado, maminta maaf inyo baso daulu urang Japang manjajah sakejam-kejamnyo.

Baitu pulo urang Japang nan tibo ko, negaranyo indak manjalehan sejarah kalam tu. Katiko tibo di ranah Minang, mahasiswanyo baraso pai wisata sajo. Mancaliak tampek baraja di nagari urang.

Dek urang awak indak pandandam, apolai generasi nan tibo babeda bana jo nan daulu, dibaok mahasiswa Japang nan alah es tigo (S-3) ko. Baajak ka balairuang nan ado di Fakultas Ilmu Budaya Unand. Batunjuakan talempong, bansi, sarunai, gandang tasa, gandang tambua, alaik musik nan ado di Minangkabau.

Takagum-kagum mahasiswa tu mancaliak mahasiswa Minang lincah mamainkan talempong. Bajalehan kalau ado teknik namonyo garitiak, gadiyiak, jo gatinyiak. Ondeh, Mak, kironyo ndak urang Japang sajo nan takagum-kagum, ambo urang Minang nan alun pernah baraja talempong, takagum baitu mahasiswa manjalehan.

Kato mahasiswa Bengkel Seni Tradisional Minangkabau (BSTM) ko, garitiak tu teknik nan dipakai untuk mamainkan talempong nan babeda jo gadiyiak jo gadinyiak. Dek istilah ko baru tadanga pulo dek ambo, bacaliak baso katiko alaik pukuanyo nan babatuak stik itu diayunkan, dijalehan filosofinyo. Urang Minang tuh indak maloncek-loncek caro bapikianyo. Dipindahan stik tadi lambek-lambek dari ujuang talempong nan manonjol ka ujuang nan lain. Arahnyo, maju mundur maju, baru pindah ka talempong nan lain. Cando baitu pamainan musik talempong maolah nada dari alaik musiknyo.

Kok alaik musik tiup sarupo bansi, saluang, sarunai, beda pulo tekniknyo. Ado nan bapakok lubangnyo sarupo pakok panuah, pakok tigo, pakok duo. Nan tukang ambuih harus pandai manyisiahan angok dek salamo saluang diambuih, salamo itu indak baranti. Lah tabayang sajo tapuak tangan urang Japang ko ka anak-anak mudo Minang nan masih cinto jo alaik musik tradisionalnyo.

Namun, tamanuang ambo surang-surang satibo di rumah. Bakaja bana babuka kamuih bahaso Minangkabau dan bacaliak, apo bana arati garitiak, gadiyiak, jo gatinyiak ko. Alah duo kamuih dikambang, indak ado masuak kato-katonyo. Bacaliak pulo kamuih onlain, indak ado pulo kironyo. Basobok ambo dalam tulisan ahli gamaik, Uda Martarosa dari Institut Seni Indonesia Padang Panjang. Indak di talempong sajo kironyo, gamaik, rabab, dendang pauah, jo saluang, mamakai garitiak ko sabagai estetika musiknyo.

Dek taraso kurang kato-kato tantang musik ko dalam kamuih, sabalun kami manyudahi pamainan talempong, bapasanan bana kato ka mahasiswa kami nan tajun ka BSTM ko. Bueklah buku tantang alaik musik Minang ko, jalehanlah teknik nan dipakai. Kok ditanyo ka anak mudo nan lahia tahun 2000-an, nan Gen Z keceknyo, indak ka tantu ciek alah, apaloi ka nan lahia tahun 1990-an, 1980-an, ciek ciek bana nan ka tahu. Nan tahu tu pasti pulo nan suko musik sajo. Kok dapek tulisan ko manggalitiak kito basamo, kok ado palajaran Minang masuak ka sakola, paralu juo baaja main talempong ka nan mudo-mudo, bia tahu baa bana nan garitiak, baa bana nan gadiyiak, jo baa bana nan gatinyiak.

Tinggalkan Komentar

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *


Scroll to Top