Nan mudo-mudo kini elok tahu baliak rono nan ado dalam bahaso Minangkabau. Kok ditanyo kini apo rono dalam bahaso Minangkabau, ado nan manjawek rono dari bahaso Indonesia sarupo biru jo ungu, sampai rono nan diambiak dari bahaso Inggirih sarupo oranye. Rono biru, ungu, jo oranye indak bahaso awak.
Nan mirip ado bilau, rono langik nan tarang, tapi bilau ko indak rono awak. Bilau ko dipakai zaman Bulando dulu. Ado tapuang nan rononyo langik tarang, acok dipakai katiko mancuci baju dek urang gaek padusi awak. Kok lah kuniang rono baju putiah, pakai bilau bia putiah baliak. Tapi kecek urang, bilau ko sangajo dipakai dek urang Bulando. Urang awak disuruah pakai bilau katiko sakik baguak, katiko ado bangkak di lihia.
Bilau ko diambiak dari bahasa Inggirih, blue. Dek bilau indak pulo bahaso awak, eloklah awak caliak baliak rono apo nan ado dalam bahaso Minangkabau.
Urang Minang tu kayo jo rono ijau. Ado ijau daun, ijau pucuak, ijau lumuik, ijau lauik, ijau tuo, ijau mudo, ijau langik, jo ijau taruang. Ijau indak untuak daun sajo, tapi langik tarang disabuik juo jo ijau. Namonyo ijau langik.
Patamo, awak caliak ka rono ijau dulu. Ado ungkapan dalam bahaso Minangkabau nan mamakai rono ijau ko.
atah taserak di nan kalam
intan tasisiah dalam lunau
inyo tabang uleklah tingga
nak umpamo langau ijau
Langau ijau nan tasabuik dalam pepatah iko manunjuak ka urang nan mancaraian bininyo nan sadang manganduang. Tantu urang tu disabuik mangarajoan nan ndak elok. Ijau nan disabuikan sarupo ijau nan ado pado daun. Beda jo ijau nan ado pado langik atau ijau nan ado pada taruang nan jadi makanan awak.
Rono dalam bahaso Minangkabau tantu indak ijau sajo, ado rono lain sarupo sirah, kuniang, kulabu, pingai, kalimbajo, jo kasumbo. Rono iko rono lainnyo, salain nan awak kenal, nan ado itam, putiah, jo merah.
Sirah sabananyo samo jo merah. Sirah tu rono sarupo darah. Kok lah kurang lalok awak, tasabuik dek urang gaek, “Caliak matonyo, sirah dek kurang lalok”. Rono sirah ko lah ndak tasabuik dek nan mudo-mudo kini. Nan tantu dek nan mudo-mudo kini tu rono merah. Dek urang mudo nan lai tingga di kampuang, mamakai dialek nan ado, lai juo tasarobok dek awak manyabuik sigah ‘merah’. Dialek ko tapakai bagai untuak bageh ‘bareh’ jo kageh ‘kareh’.
Rono kuniang mantun pulo, indak kuniang sajo nan tasabuik, ado kuniang kunik ‘kunyit’, kuniang ciik ‘kotoran’, jo kuniang lansek ‘kuning seperti duku’. Bahaso Minangkabau punyo pepatah takaik rono kuniang ko sarupo tadayo di kuniang lansek. Mukasuiknyo, ado urang nan tapadayo jo nan nampak rancak di lua. Kok wak kana-kana ado buah lansek nan rancak rononyo, tapi pas dikicok ado nan masam rasonyo, ado nan manih. Kuniang lansek ko ado pulo nan dilakekan ka padusi. Kecek urang tuo, kulik kuniang lansek, kiasan untuak padusi nan sangaik manggoda dek rancak rononyo.
Ado nan paralu awak tau dari pepatah dalam bahasa Minangkabau takaik rono kuniang ko, nan kecek urang arok dek kuniang kuah kambeh, cangkuak tarumbuak ditinggakan. Aratinyo, ado urang nan mancaliak bantuak urang dari lua sajo. Katiko bantuak dari lua ndak rancak, nyo tinggaan, padahal di dalamnyo rancak. Malang bana urang nan bapangana singkek tu.
Rono lain nan paralu awak tau ado kulabu sarupo rono antaro itam jo putiah, tapi ndak banyak nan tau bahaso awak punyo pingai, kurau, limbayuang, jo kalimbajo. Pingai tu rono putiah atau kuniang mudo. Agak beda jo kurau sarupo rono nan indak putiah lai, lah ka kulabu kakuniang-kuaniangan. Rono lainnyo, limbayuang tuh rono nan muncua di langik katiko matoari tabanam atau tabik. Dalam bahasa Indonesia, sarupo jo rono ungu atau violet.
Kalimbajo mungkin ndak banyak nan tau. Kalimbajo tu rono kulabu kaitam-itaman cando rono basi baja. Sudah tu ado pulo rono kasumbo nan diambiak dari pohon ketek nan mangaluaan rono merah tuo. Ciek lai mungkin nan paralu awak tau, rono kalek. Rono kalek ko kaitam-itaman sarupo rono kulik manggih. Kecek urang, “Jangek anaknyo agak kalek”. Mukasuiknyo, kulik badan anaknyo agak kaitam-itaman.
Maulang kaji rono ko, taraso dek awak, labiah banyak nan indak awak tau. Dek awak alah banyak mamakai bahaso Indonesia daripado bahaso Minang. Tapi alun talambek untuak awak tahu baliak, apo rono dalam bahasa Minangkabau ko. Sakali-sakali pakai juo mangecek ka urang rami.




