Oleh : Dedi Yusmen
Sabana santiang urang awak nanko, mancari indak pernah sudah, bailimu indak ka cukuik, batuju indak ka sampai, bakarajo indak ka salasai, tu apo nan mancukuikkan, raso sajo nan mamintehkan.
Baa jani kok coitu?
Iyolah tasabuik ‘Alam Takambang Jadi Guru’, ba guru ka alam, alam nan manjadi pokok bana, alam tampek mauji aka. Bana diuji kumbali jo aka. Alam gadang alam lapang, alam rundiang alam buatan. Coitu bana adok dikatangahkan.
Alam laweh indak babeteh, pancarian tak salasai, uratinya salasai di raso. Baa kok indak aka manyalasaikan, karano aka tampek uji indak sudah, kalua kini, bisuak masuak pulo nan lain, dapek iyo nan kini batidak pulo kudian. Tapi bisa disisi lain aka tampek panantian. Baa ko coitu, dek lah talantuang pangana jo batehan. Ukahirnyo raso juo nan manyudahkan dek lah timbang raso baok naiakan, pareso dibaok turunkan, kama dibaok turun, iyolah ka raso nantun. Jadi raso juo panyudahnyo.
Tapi, arun mambaok pulo ka pokok batang. Salain alam ado juo tampek rujuak jo tunjuk nan sapanjang adaik, a nantu? ‘Baraja ka nan manang, Mancontoh ka nan sudah’ . Apo beda jo papatah diateh “alam takambang jadi guru” nantu? Alam jadi tampek tanyo, tampek uji. tampek bana diuji aka. Samantaro papatah baraja ka nan manang, atau mancontoh ka nan sudah dapek diaratikan duo hal, ‘baraja ka nan manang’, bisa diartikan kepada sosok atau pelaku, sebab nan manang adalah biaso dimukasuik seseorang atau individu. ‘Mancontoh ka nan sudah’, bisa juo diaratikan salain individu tapi juo ka hasia atau bantuak sarupo hasia karya manusia sarupo bangunan, pengalaman, catatan dan sabagainyo.
Baliak ‘mancontoh ka nan manang’, sarupo sosok yang dimukasuik itu, sinan lah jadi pokok pakaronyo. Nan pokok bana sangaiklah paralu, mancontoh ka seseorang, uratinya kok baraja ka nan tahu, ka nan pandai, indak sakadar tahu jo pandai, tapi manang, uratinya nan tasangkuik sangaik paham dan sangaik mangarati jo persoalan nantu. Ibaraikkan tingkeknyo lah guru gadang , lah ‘master’ kicek urang, makonyo disabuik Nan Manang,
Bilo dikana, yo lah sabana rancak, uratinyo kito baraja kapado guru nan alah tagok ilimunyo, iko salah satu caro dapek ilimu jo kapandaian, salain dari ‘alam takambang jadi guru’ diateh. Manjuluak ka nan bisa, maminta ka nan paham, ‘ ka nan manang’. Tapi caro iko indak pulo dapek panuah gantang sudahnyo.
Baa ko co itu? nah lah tahu umum wak basamo, urang awak ko bailimu tinggi nyo, indak sado namuah kato baragiah, indak sado jurus rumus basampaikan. Baa kicek rang tuo dulu-dulu, sarupo ujuang meja ko he, kok lai ampek suduiknyo, diandokan juo suduik nan ciek. Kok lai sagantang isi puro tu, andok kan juo agak sabinjek
Dek andok-maandokan itu, anak kamanakan nan diagiah ilimu mangiro manarimo panuah, manganggap ilimu nan diagiah tu alah cukuik samparono gantangnyo, tahunyo alah bakurang jumlah jo banyaknyo. Kok sapuluah bab ilimu nan sabananya, dek baandokan ciek, sambilan jadinyo. Uratinyo indak salangkok asanya. Ilimu satantang ‘simpan juo agak sabinjek’ iko diturunkan pulo dari generasi ka generasi, dari kamanakan jatuah ka cucu dari cucu turun ka cicit, makin jauah turunnyo makin saketek ilimu asa iko nan tingga, nan ado tambahannyo nan banyak, ujuangnyo ilimu asa iko abih, tingga carito sajo.
Tanyo tibo ciek. Baa ko coitu sipaik nan tibo dari urang awak?
Mungkin dek lah ka jalan pulo dek urang awak iko nan tibo, karano tadanga kaba, kok pai marantau, mamak cari dahulu, manjalang kaki tagok tagak surang, abih tu bisa pulo malangkah mancari paruntuangan surang. Dek karano tu pulo mungkin mamak nan dikatempekan alah pulo tantu kalau kanakan, atau urang awak nan manumpang untuak manjuluak ilimu tadi, jan diarok ka batahan, bisa dijadikan kawan sairiang panjang, mamacik kesetiaan dalam susah jo sanang. Nan ujuang pasti ditinggakan juo pado ujuangnyo, dek mamak hanyo subagai tampek singgahan.
Kok iyo pulo malah diagiahkan apo nan dipacikkan, iyo malah diagiah manah, tapi pacikkan juo upiah agak sabinjek, kok nyampang isuak indak paralu mamak lai, kanakan tagak jo tagoknyo surang, kok tagak bana indak ka samparuno, ado juo pincangnyo, kok dicuek nyo mamak dek kanakan kudian hari, ado juo pailak nyo.
Lamo-lamo, dek bakurang sabinjek juo sabinjek, ilang abih ilimu asa dari aka, mancari baliak dari alam, baguru baliak kapado alam, alam takambang jadi guru. Antahlah, saluang juo nan ka manyampaikan.***
Toili-Sulawesi Tengah, 19 April 2026




