“Lah lamo mahilang mah, Mak Uniang. Bacaritolah ciek dulu,” mintak Malanca sudah sumbayang subuah di musajik pagi tadi.
Sambia jalan pulang, Mak Uniang mulai bakisah. Dulo maso bagolak, kato Mak Uniang, nampak Etek Baya tamanuang surang diri, di janjang rumah gadang. Kutiko tu, anak nagari baralek bantai kabau di balai adat.
“Indak disangko rigo-rigo, nan jinak mamutuih tali. Inggih, anak angkek salamoko, lah bakisa madok ka Datuak Kayo. Bialah, Tuhan sajo ka mambaleh,” kaluah Baya babisiak surang.
Sambia baranjak ka ruang tangah, Baya mangecek ka anaknyo, nan juo jadi urang gadang basa batuah.
“Takana-kana dek waden, Piak. Bantuak paja tu dulu, lugu-lugu anak kuciang. Raso takah ka patuah bana. Kironyo lah dialuanyo wak sarantau. Takanai bana galeh awak duo kali masak padi kapatang ko mah, Piak,” liriah Baya.
“Iyo, Mai. Tapitaruah dagiang ka rimau awak kironyo. Ambo lah sangsi juo sajak dulu, Mai. Pituahnyo tu sajak dulu, takah dibuek-buek. Kironyo yo tabukti. Anyuk sapulau wak dibueknyo,” baleh Piak Banun, anak Etek Baya, satangah babisiak.
Pihak kapado Datuak Kayo, kini lah bulek aia ka pambuluah. Kok batampuak lah bisa dijinjiang. Kok batali lah bisa dielo. Hitam katonyo yo hitam. Putiah keceknyo yo bana putiah. Mamacik bana baliau maso itu. Sanyum-sanyum sajo Datuak Kayo samusim gadang, ka sampai juwo biduak di muaro.
“Ado nan mangganja setek, Mai. Tuak Kayo ko kok dikicuah tagek pulo dek Mak Inggih. Sabab anak Inggih tu kan naik pulo duduak di sampiang Datuak Kayo tu. Beko ditundonyo Datuak Kayo ka lakuak. Sudah tu inyo pulo macik kamudi nagari,” kecek Piak Banun ka Etek Baya, sambia mauruik-uruik kaki Amainyo.
“Mudah-mudahan indak sampai takah itu. Insya Allah kok lai iduik juo waden, lun katalok dek inyo karajo kumuah takah itu. Waden bisa mananduak paja ketek joloang gadang tu. Caliak lah isuak,” jawek Etek Baya agak paneh.
Kini Etek Baya tagak di lua galanggang. Kalau baliau tagak di lua, tapaliaro nagari. Tapi kutiko baliau barado di dalam, acok kanai galeh. Tauncang kapuak di rumah gadang. Baliak kosoang rangkiang di muko rumah.
Itu pulo panyakik Etek Baya ko. Kalau lah kanai puji, masak disanjuang sanjuang, mako baliau palapeh sajo apo nan ka dipabuek anak sian. Tapi kalau inyo lah jauh dari tukang jilek, mako matonyo sangek jalimek mangawasi jamua takaka.
Hampia duo musim nan lapeh, baliau dipuji puji dek Mak Inggih. Salamo itu pulo, Inggih bisa babuek sakandak hati. Sampai sampai Inggih manjua ikan jo tabek tabeknyo. Nan Etek Baya antok-antok sajo. Nan paralu dek Baya, sakali-sakali Inggih datang mancium tangannyo.
Sanjato iko pulo nan dipakai Mak Inggih. Satiok ka manggadai, inyo tibo ka rumah Baya. Katonyo taragak mancaliak. Lah lamo dak sobok jo Etek. Kutiko ka pulang cium tangan Etek sambia salam paramisi, Etek Baya sanang bana jo caro Inggih tu. Bialah galeh takantang, asa dapek puji pagi patang.
Kini baru takana bana dek Etek Baya. Inggih dak datang datang lai. Inggih lah mamiliah jalan lain. Baliau bakongsi jo Datuak Kayo. Jaso Etek salamo ko ilang laleh. Kini Inggihlah pulang kampuang. Baju saragam bintang tujuah ditinggakan ka anak suluangnyo, di balai adat.
“Barajalah waang ka Datuak Kayo samusim ko dulu dih. Bisuak kalau lah pandai jadi supir, waang nan mambawo oto ko lai. Sia nan ka mambulalang di nan kalam, mambulalanglah. Sia nan basitunggiang dibaliak bukik, basitunggianglah. Nan jaleh kini bola di kaki awak,” pasan Inggih ka anaknyo sambia sanyum galak tatahan.
Mandanga pasan ayah. Anak Inggih sanyum pulo. Di baliak sanyum tu, inyo batanyo dalam hati, baa kolah pangana Etek Baya taradok inyo. mancaliak inyo makai baju gadang bangsawan nagari. “Angek dingin mungkin inyiak gaek tu,” bisiak anak Inggih samo surang di muka kaco gadang, sambia sanyum bakulun.
Tibo tibo, Mak Uniang baranti bakisah. “Sudah tu, baa lai, Mak,” tanyo Malanca indak saba.
“Itu sajolah dulu, Nca. Jawih den malanguah mintak kalua kandang ha,” jawek Mak Uniang sambia malucuih masuak jalan ketek di muko rumah. “Itu sajolah dulu, Nca. Jawih den malanguah mintak kalua kandang ha,” jawek Mak Uniang sambia malucuih masuak jalan ketek di muko rumah. Malanca tarangah.




