Talantuang

Sore nan ko agak tapakiak ambo karano kaki ko talantuang jo kurisi. Sakiknyo ndak tatahan sahinggo tapakiak kareh. Malu subanonyo dek ado urang di muko sampai tagak kapalonyo mancaliak. Dek alah talonsong suaro kalua, tapaso mangecek surang, “Ondeh, Mak, sakik bana talantuang ko rasonyo”. Nan urang mancaliak, ka senyum raso ka badoso, tapaso icak-icak ibo mancaliak.

Dek kaki talantuang, takana pulo pagi lah tagadiek di janjang. Indak sangajo tapijak ujuang rok, hampia pulo ambo tajatuah di janjang kantua. Untuang sajo lai ado tampek bapacik, indak jadi badan tajatuah, tangan sajo nan tasapik. Kok sakiknyo indak tabayang, tapaso barameh-rameh tangan nan ko, diuruik-uruik surang.

Antah kok malang bana hari ko, antah kok badan alah indak sihaik, tapi nan takana indak badan diri, takana baliak kalau urang Minang ko kayo jo kato-kato nan bisa manjalehan sarupo apo sajo nan tajatuah tu. Takana pituah urang gaek, “Elok-elok, Nak, beko taguracai, beko tasialia, beko tarambau, beko takongkang”. Ondeh, banyak bana pasan Mandeh ka anak-anaknyo bia ndak manyusah ka badan diri.

Lah kini-kini, takana bana, apo urang Minang ko dulu acok bana tajatuah sampai kayo bana jo kato-kato? Kok disabuik ciek-ciek, kok tajatuah manganai badan diri, ado namonyo taampeh. Nan taampeh ko bagian kapalo. Kajadian nan taralah, kok taampeh kapalonyo ka batu, mukasuiknyo katiko tajauh, kapalonyo tabantiang ka batu gadang, sampai ndak sadar atau muntah-muntah, kalua darah, badoa sajo kito ka nan Kuaso. Banyak nan pai daulu.

Dikana-kana kato nan lain, indak taampeh sajo kato nan dipakai. Ado pulo tatungkuik, tatilantang, taraok, tarambau, mangalepoh, talayok, talabuak, tajilapak, tajarungku, tajarambok, tajarambin, tajangkang, taguliang-guliang, tagolek, jo tagarubuak. Baa posisi badan katiko tajatuah atau sasudah tajatuah, bisa dicaliak bedanyo. Kok tatungkuik, badan mancium bumi. Kok tatilantang, badan maadok ka langik. Kok taraok, pas tajatuah dari ateh janjang, badan kok tatungkuik tibo di lantai. Kok sampai baulang kali baputa-puta badan pas jatuah dari janjang, taguliang-guliang namonyo.

Ado pulo urang nan tajatuah, indak bisa bangkik baliak. Lah ndak ado dayonyo, taayak namonyo. Iko tajadi ka nan mudo-mudo, bacakak sapuehnyo, batinju-tinju, sudah itu taayak, sampai ndak bisa tagak baliak.

Lain pulo kalau sasudah jatuah, langsuang pulo awak taduduak di lantai, taanyak namonyo. Iko ndak sangajo biasonyo. Anak-anak nan sadang main, balari-lari dalam rumah, talando urang gaek, taanyak jadinyo. Makonyo, mandeh bapasan, “Jan lari-lari dalam rumah, Nak”. Kok bakarajoan juo, bisa cilako urang lain dek ulah basanang-sanang ko. Kok didanga-danga, sangenek beda hurufnyo, taayak jo taanyak tadi, tapi beda jauah mukasuiknyo. Baitu bana urang Minang mambedaan, mano nan taayak, mano nan taanyak.

Kato lain untuak urang nan langsuang taduduak pas tajatuah, ado jalapuik jo guranyak.  Nan jalapuik biasonyo jatuah ka balakang, posisinyo talantang atau taduduak. Nan guranyak, urang ko taampeh ka tampek basah. Tajadi ka apak-apak nan jatuah katiko jalan di pamatang sawah.

Kok bagian kaki nan kanai, takah nan tajadi dek badan diri ambo, banyak pulo namonyo. Ado tasialia, tagalincia, takongkang, takangkang, takarampang, jirangkang, tagurajai, jo tagadiek. Nan mambedakan, baa kondisi kaki wakatu jatuah. Nan indak sangajo kaki ko takanai barang-barang nan ado, hampia tajatuah ka tampek nan labiah randah, tasialia namonyo. Kok takanai dek lantai licin, tagalincia namonyo. Ado urang nan jatuah talantang, kakinyo ka ateh, takongkang namonyo. Beda sangenek jo takangkang, kaduo kaki nan ka ateh tadi tabukak gadang atau maleba, takangkang namonyo.

Lain di kaki, lain pulo di kapalo. Nan di bagian kapalo, ado namonyo tasungkua jo tasungia. Nan tasungkua tajadi katiko urang tajatuah, kapalonyo manunduak ka tanah. Nan tasungia, katiko jatuah, muluik atau kapalo nan kanai labiah daulu. Bak kecek urang gaek, “Anak ketek tu jatuh tasungia ka lanyah”. Mukasuiknyo, ado anak ketek jatuah ke tanah nan lanyah, muluik jo kapalonyo nan kanai daulu.

Kok tangan nan kanai, ado namonyo tagarejai, ado pulo tagaragai. Nan tagarejai tajadi katiko tangan awak talapeh katiko mamacik tampek bapegang. Kalau tagaragai, agak jaleh untuak tangan nan talapeh dari pegangan dahan patah. Kok surang-surang nan kanai, baitulah kato nan dipakai. Kok rami nan tajatuah, tagarujuah namonyo. Tajatuah basamo-samo, bantuak jatuah ka lubang nan gadang.

Dek banyaknyo kato-kato nan dipakai untuak manunjuakkan kondisi urang-urang katiko jatuah, banyak pulo kiasan atau ungkapan nan lahia dari kato-kato nan ko. Ado nan mangecek, “Alun malangkah lah tagurajai”, mukasuiknyo alun apo-apo alah dapek rintangan nan barek.

Ado pulo peribahasa nan lain bak kato urang-urang tuo, “tagalincia di alu, tagulimpang di dadak, taambek bakeh lalu, dialiah tampek tagak”. Mukasuiknyo, ado urang Minang, cadiaknyo nan tasabuik, sampai-sampai dalam kondisi sulik, bisa inyo mandapek nan katuju.

Ado pulo nan samo-samo kita tahu, “Tatungkuik samo makan tanah, tatilantang samo minum aia”. Mukasuik peribahasa iko, samo-samo sanasib sapananggungan awak. Kok elok, samo elok untuang badan diri. Kok malang, samo malang nasib badan diri. Nan malang, jan sampai sarupo bendi patah kudo tarambau. Nasib malang tibo batubi-tabi sampai ndak talok badan manangguang.

Kok dikana mukasuik peribahasa ko, ado elok sampainyo, tapi nan namonyo nan tapakai kato malang, banyak dipakai pulo untuak manjalahean malang badan diri. Kok malang malukoi badan, bisa badan manangguangan, pai barubek mako ka cegak. Kok malang dek untuang badan, ibo hati bakapanjangan, payah mancari tampek mangadu. Kok dapek, indak tibo kapado awak basamo.

Tinggalkan Komentar

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *


Scroll to Top