Sungai Duo iolah sabuah nagari yang ado di Kecamatan Sitiung, Kabupaten Dharmasraya, Sumatera Barat. Hinggo kini Nagari Sungai Duo tasabuik sabagai nagari nan aman, panduduaknyo hiduik tantram jo saliang mambantu satu samo lain.
Konon katonyo, asa mulo dinamokannyo Nagari Sungai Duo karano adonyo duo sungai nan batamu pado satu muaro. Dalam arti kato, jumlah sungai itu memang ado duo. Tapi, muaranyo hanyo satu, mako dinamokanlah desa itu jo Nagari Sungai Duo.
Dahulu masuaklah duo orang rajo ka nagari Sungai Duo. Yang kabanyo rajo tu barasa dari Istano Pagaruyuang. Rajo tu terkenal jo ketegasan jo kecerdikannyo. Rajo tu banamo Rajo Kociak Bosau dan Datuak Paduko Bosau. Mareka tingga di Nagari Sungai Duo. Mareka mambantuak kerajaan jo sistem pemerintahan di Nagari Sungai Duo. Katiko tu panduduak Nagari Sungai Duo indaklah banyak karano Sungai Duo katiko tu masih hutan rimbo nan indak bapanghuni. Jumlah panduduaknyo biso dihituang jo jari sajo. Tapi samakin lamo, Nagari Sungai Duo kini alah mulai banyak panduduaknyo.
Pado zaman dahulu, banyak rajo dari luar barabuik bana masuak ka Nagari Sungai Duo, tapi Rajo Kociak Bosau malarangnyo. Mako dari tu, Sungai Duo disabuik Lansek Larangan. Dalam arti kato, indak buliah ado saorang rajo pun nan masuak ka Nagari Sungai Duo karano dilarang dek Rajo Kociak Bosau. Rajo Kociak Bosau tu tibo dari daulat Kerajaan Pagaruyuang. Rajo batugas malindungi Nagari Sungai Duo supayo indak digantian kakuasaannyo jo rajo lain.
Rajo Kociak Bosau bakato, “Indak buliah sia juo masuak ka nagari ambo ko.“
“Baa kok Rajo bakato baitu? Manga rajo-rajo lain indak buliah masuak ka Sungai Duo ko, Rajo?” tanyo Sultan.
Rajo indak manjawek. Raja Kociak Bosau tetap basikukuah malarang rajo dari mano juo untuak masuak ka Nagari Sungai Duo. Sado panduduak indak barani manentang keinginan rajo. Apo sajo nan manjadi kainginan rajo, dikabulkan. Mukasuiknyo, apo juo nan diinginkan rajo, bisa didapekan jo sangaik mudah. Sajak saat tu rajo-rajo nan datang ingin bakunjuang diusia pai dari wilayah Sungai Duo. Bahkan, Rajo terkenal jo rajo nan dihormati sakali pun.
Pernah ado saurang rajo nan sangaik terkenal ingin bakunjuang ka wilayah iko. Karano ado larangan indak buliah bakunjuang, rajo tadi pun amaik berang ka Rajo Kociak Bosau. Sudah tu, tajadilah parang di antaro duo kerajaan. Pataruangan bagitu kuek. Karano masiang-masiang kerajaan punyo kakuatan jo pasukan nan kuek, keberuntungan ado di pihak Rajo Kociak Bosau. Kerajaan Sungai Duo mamanangan patarungan tasabuik. Banyak nan taluko akibaik kajadian iko. Banyak urang nan kahilangan nyawo demi manyalamaikkan Nagari Sungai Duo. Meski banyak karugian, Rajo Kociak Bosau masih kareh kapalo untuak indak mangizinkan rajo-rajo bakunjuang ka wilayahnyo.
Rajo Kociak Bosau mangecek, “Kajadian apo pun ndak kan ado nan buliah masuak ka nagari ambo. Meski nyawo ambo ko jadi korban.”
Sado urang manuruti kamauan rajo.
Pado suatu hari, Nagari Sungai Duo dilando kalaparan. Makanan lah indak ado sampai ado surang patiah mamohon ka Rajo.
“Mohon ampun, Rajo, rakyaik kito alah kalaparan dan makanan kini alah habih. Ampun, Rajo, apo parintah Rajo salanjuiknyo?”
Rajo Kociak Bosau manjawek, “Baa kalau kito mintak bantuan ka rajo lain?”
Patih mangecek, “Ampun, Rajo. Salamo ko kito alah mausia rajo-rajo dari siko. Lai nio mareka manarimo pamintaan maaf kito jo membantu kito, Rajo? Maaf, Rajo, kalau hamba lancang mangecek.”
Rajo Kociak Bosau manjawek, “Batua, Patih, tapi apa salahnyo kito mancubo. Apo nan harus kito pabuek kini?”
“Baiklah, Rajo. Hamba kirim surek permintaan maaf. Hamba permisi dahulu.”
Kalaparan dak hanyo pado rakyat sajo, di istano kerajaan alah mulai habih sumber makanan. Sang raja pun bapikia kareh baa caro maatasi kalaparan iko. Dak ado surang rajo nan nio mambaleh pasan Rajo Kociak Bosau. Itu bararti bahwo dak ado seorang pun nan nio manolong Nagari Sungai Duo.
Suatu malam, Rajo Kociak Bosau bamimpi didatangi dek cahayo putiah nan sangek bakilauan. Cahayo tu mangecek, “Wahai Kociak Bosau, jiko kau jo rakyat kau nio tabebas dari kalaparan ko, batapalah di gua kaabadian salamo tigo hari. Kau ka mandapek kerajaan kau aman jo tabebas dari bancano.”
Sasudah tabangun dari mimpinyo, Rajo pai ka gua keabadian dan langsuang batapa. Salamo tigo hari itu pulo, rajo batapa tanpa makan jo minum.
Sasudah rajo salasai batapa, kahidupan pun barubah. Rakyaik yang kalaparan kini bisa makan jo kanyang. Lahan-lahan nan kariang alah bisa ditanami jo macam-macam tumbuhan.
Sejak saat itu, Rajo Kociak Bosau mulai barubah. Inyo maizinan sia juo nan masuak ka Nagari Sungai Duo, kecuali urang nan baniek jaek jo nan ka maancuaan Nagari Sungai Duo.
Ado kajadian unik di Nagari Sungai Duo. Malam tu, hujan labek jo patuih. Sado urang di rumah balinduang, tapi indak jo surang laki-laki. Inyo balari sambia maminta tolong ka siapo juo. Inyo mancari bantuan untuak manolong isterinyo nan ka malahiaan.
Laki-laki ko bakato, “Ambo cari patolongan dulu. Ambo usahoan capek babaliak.”
Bininyo manjawek, “Capeklah, Uda. Ambo indak kuek lai. Capeklah baliak.”
Lakinyo manjawek, “Baiklah.”
Sang suami pai mancari bantuan, tapi indak ado surang pun urang nan nio manolong. Dukun pasalinan di tampek tu sangek minim. Untuanglah inyo basobok dukun pasalinan, langsuang nyo baok ka rumah.
Di tampek tadi, tanyato bininyo alah malahiaan surang, tapi katiko itu patuih manggelegar dan tibo-tibo cahayo masuak ke rumah itu. Sakatiko lahialah surang bayi jantan yang sihaik jo indak ado nan cacat fisik. Tapi ado ciek tando unik di punggungnyo, yaitu lambang patuih. Mako dari itu, anak itu tasabuik diagiah namo Guntur.
Katiko mainjak dewasa, ado ciek rahasia nan taungkap dari seorang Guntur. Inyo mampunyai kekuatan gaib nan kekuatannyo bisa marobohkan duo gunuang sakaligus. Sado urang heran jo kekuatan yang dipunyo Guntur hingga dak ado ciek juo urang yang nio mandakek karano takuik Guntur kak baniek jaek.
Suatu ketiko, ado paparangan antaro kerajaan Sungai Duo jo Kerajaan Batusangka. Patarungan bagitu menegangkan karano kaduo kerajaan punyo kekuatan nan dahsyaik. Kerajaan Batusangka nio marabuik daerah Sungai Duo. Mako dari itu, inyo manyarang Sungai Duo. Sado prajurit maalangi kedatangan urang Batusangka. Tapi, Kerajaan Batusangka labiah kuek. Inyo berhasil mangalahan prajurit jo manyarang Raja Kociak Bosau. Di tangah parang, Guntur nio bana manolong pasukan Rajo Kociak Bosau untuak bisa mangalahan Kerajaan Batusangka, tapi bundonyo indak satuju.
Bundonyo mangecek, “Indak paralu, Nak. Masih ado prajurit kerajaan yang sanggup malawannyo.”
Guntur mangecek, “Indak, Bundo, awak nio manolong karajaan kito ko. Caliak itu, prajurit alah bajatuahan. Apo Bundo nio kalau awak kalah? Izinkan Guntur, Bundo,” Bundo mangecek, “Tapi, Guntur, awak ang masih keteak untuak maadoi parang sagadang ko. Bundo cameh jo waang.”
Guntur mangecek, “Picayo jo ambo, Bundo. Awak bisa mangalahan urang-urang itu. Awak baliak salamaik.”
Guntur taruih mambujuak bundonyo supayo nio maizinan ikuik bataruang. Akhianyo jo barek hati, Bundonyo maizinan. Guntur ikuik dalam paparangan itu meskipun ado raso cameh urang gaek ka anaknyo.
Akhianyo Guntur kalua dari tampek pasambunyian. Inyo lalu manyarang jo ganas Kerajaan Batusangka. Prajurit nan tadinyo kuek sasudah bataruang jo Guntur langsuang gugur ciek ciek. Sampai akhirnyo Guntur barhasil mangalahan Kerajaan Batusangka dan membuek Sungai Duo aman dari bahayo.
Karano kabaranian jo kakuatan Guntur, inyo dinobatkan manjadi patih kerajaan. Tugasnyo malindungi Kerajaan Sungai Duo dari bancano nan manimpo. Sejak saat itu karajaan mano pun nan manyarang pasti bisa dilumpuahkan jo kakuatan nan dimiliki Guntur. Bahkan, dak ado karajaan nan barani manyarang. Hinggo akhia hiduik Guntur, Sungai Duo aman.
Guntur mangecek, “Meskipun raga ambo indak ado, jiwa ambo salamonyo di siko. Ambp ka salamonyo manjago Kerajaan Sungai Duo. Indak ka ambo biakan tanah nan ambo cintai ko kanai bahayo.”
Sasudah kato-kato tu diucapkannyo, Guntur maambuih napas terakhirnyo. Sado urang, tamasuak Rajo sangaik tapukua jo kepergian Guntur. Tapi kato-kato tarakhir nan diucapkan Guntur mambuek Rajo agak aman.
Satahun sasudah Guntur pai, Kerajaan Sungai Duo aman-aman sajo. Kamudian, ado sabuah karajaan nan baliak manyarang. Prajurit jo sado kekuatan nan dipunyo bakarajo samo maadoki serangan. Bahkan, ado rakyaik nan mambantu. Tapi kekuatan nan dipunyo indak cukuik untuak mangalahan kerajaan. Tibo-tibo tadanga bunyi guruah dari langik. Padahal, langik indak galok samo sakali. Sado urang taheran-heran jo kajadian iko. Indak hanyo itu, guruah tibo-tibo manyarang jo mambuek pasukan nan manyerang Kerajaan Sungai Duo maningga sakatiko.
Mereka yakin baso kajadian tadi adolah salah satu jelmaan dari kakuatan Guntur nan setia jo janjinyo. Sado urang maraso lega jo bahagia karano dak akan ado bahayo nan maintai Karajaan Sungai Duo karano mereka yakin ado kakuatan Guntur nan ado.
Sungai Duo punyo banyak tampek nan menarik jo misterius, sarupo sabuah tampek nan banamo Tampek Daulat. Ado ciek kuburan nan dianggap karamat. Kuburan itu punyo Guntur nan masiah ado hinggo kini. Kadang-kadang batu nisan kuburan itu bisa tajatuah jo bisa tagak surang.
Pado malam-malam tatantu, kuburan atau pemakaman itu bisa babunyi sarupo suaro guruah jo bisa pulo bagoncang katiko ado nan indak aman di Nagari Sungai Duo itu. Bunyi itu patando baso ado panyakik atau malapetaka nan ka masuak ka Nagari Sungai Duo. Jikok ado nan tajadi di Nagari Sungai Duo, sarupo surang gadih hamil di luar nikah, ribuik-ribuik nan tajadi antaro masyarakat Sungai Duo, lahirnyo anak nan indak punyo ayah, tajadinyo kakarasan dalam keluarga, urang-urang nan babuek zina, atau indak mambaok aneka makanan ke kuburan, batu nisan kuburan tu jatuah surang.
Apabilo Nagari Sungai Duo aman jo tahinda dari babagai panyakik atau malapetako nagari, batu nisan kuburan badiri togak dan indak tajatuah. Satiok ka mamasuki bulan suci Ramadan, panduduak Sungai Duo datang ka tampek pamakaman tu sambia mambaok makanan. Panduduak mambarasiahan jo mancabuik rumpuik-rumpuik nan tumbuah di kuburan itu.
Mande Erna mangecek, ”Hai, induak sadonyo, tahu dak?”
Pak Mukhlis batanyo, ”Indak, apo itu?”
Mande Erna manjawek, ”Batu nisan kuburan iko tajatuh apabilo tajadi sasuatu.”
Mukhlis indak picaya jo manganggap ucapan Mande Erna hanyo gurauan sajo. Pak Mukhlis nan asyik mambarasiahan pamakaman, tibo-tibo mancaliak batu nisan tagak surang. Barulah inyo picayo jo apo nan dikecekan Mande Erna. Sampai kini ado banyak urang nan baziarah ka kuburan kamaraik itu.
Indak jauah dari tampek tu, ado daerah banamo Popoh. Di tampek itu, ado duo makam umum di sisi kiri jo kanan. Kaduo makam tu saliang baadok-adokan dan hanyo dipisahkan dek jalan raya.
“Di situ banyak urang-urang datang. Biasanyo mereka minta ngimpri atau pasugihan,” ungkap Abdul, masyarakaik satampek.
Di tampek iko tasabuik jo pasugihan baruak. Ado tata caro khusus untuak manjalani ritual pasugihan iko. Ado pajanjian-pajanjian nan harus dipanuhi untuak mahar, yaitu harus basadio manjadi panghuni duo makam jo bakumpua basamo baruak- baruak katiko ajal manjampuik. Katiko masih hiduik pun, wajib maagiah tumbal ka makhluk gaib nan manguasai makam itu.
Samantaro warga mayakini baso baruak-baruak nan mahuni makam itu iolah pawujudan si pamuja pasugihan nan alah maningga, tamasuak wujud tumbal nan pernah dijadian pasambahan dek si pemujo samaso hiduiknyo. Singkek kato, baruak-baruak itu iolah makhluk jadi-jadian alias jelmaan siluman.
Hinggo kini populasi baruak di daerah itu indak maningkek dan indak bakurang. Kini pasugihan alah mulai bakurang, tapi tetap sajo masyarakaik masih mayakini adanyo baruak jadi-jadian itu. Satiok kali ado pasugihan di Sungai Duo, batu nisan itu tajatuah surang, disaratoi jo suaro guruah. Manandoan nan buruak ka manimpo daerah Sungai Duo.
Ado ciek tampek nan indak kalah misteriusnyo. Tampek tu diagiah namo Pancang. Lataknyo dakek jalan raya jo ado tikungan tajam. Apabilo indak hati-hati, bisa kecelakaan di tampek tu. Indak tahu baa daerah itu diagiah namo Pancang. Tapi dari masyarakaik tasabuik baso kato Pancang bisa diaratiaan manjadi pambateh. Maksudnyo, dahulu masyarakaik dilarang mandakek atau masuak ka daerah talarang tu katiko sanjo. Warga satampek mayakini baso ado panunggu hutan nan manjago wilayah tu. Jadi, apabilo malewati kawasan itu, wajib maminta izin dengan caro maucapkan salam atau mahiduikan klakson. Kalau indak, pasti ado-ado sajo hal aneh nan manimpo.
Tahun 2008 lalu, pengendara truk pambaok minuman kaleng tewas sakatiko di tampek. Panumpang nan salamaik mangecek baso katiko malintasi kawasan itu, supir truk indak mahirauan untuak maminta izin malaewati wilayah Pancang.
Penumpang bakato, ”Maaf, Mak, katiko malewati daerah ko kito elok mahiduikan klakson patando kito maminto izin lewat.”
Supir bakato, ”Indak paralu, tu cumo mitos daerah iko sajo. Ambo indak pacayo jo hal-hal baitu. Lagipulo iko jalan raya. Jalan raya ko punyo umum. Sia sajo buliah lewat tanpa harus maminta izin.”
Panumpang manjawek, ”Tapi Mak, iko alah manjadi kabiasaan di siko.”
Supir manjawek, ”Sudahlah, awak pacayo indak akan tajadi apo-apo jo kito.”
Sasudah tu, ado sajo nan tajadi. Ban belakang oto tibo-tibo manggalindiang jo indak biso digunakan. Padahal, mereka alah mamareso keadaan oto sabalum barangkek. Akibaiknyo, truk taguliang jo manabrak pohon bosau. Sampai akhianyo oto maledak jo tabaka. Untuang sajo panumpang tasabuik bisa kalua dari oto sabalum maledak. Inyo alah indak sadarkan diri. Warga manolong jo mambaoknyo ka rumah sakik. Supir maningga di tampek jo potongan badan baceceran di jalan.
Ado jugo kajadian nan bisa mambuek bulu kuduak marindiang, yaitu di perumahan dakek kuburan. Katiko itu Pak Andi nio lalok karano alah laruik malam. Indak ado peristiwa nan mencurigakan saat itu. Tapi katiko Pak Andi takalok, sakatiko lampu kamar Oak Andi mati, sudah tu tadanga suara- suara aneh dari luar rumah. Pak Andi nan baru jago dari laloknya langsuang takajuik. Tapi, Pak Andi taruih se lalok jo maanggap sado kajadian itu hanyo mimpi. Beko bisa hilang katiko Pak Andi jago lalok.
Pak Andi mancubo manutuik matonyo, tapi bayang-bayang katakuikan mahantuinyo. Inyo lalu mamaluak guling nan biaso dipakai katiko lalok. Tapi ado nan aneh samo guliang tu, rasonyo kareh dan taraso labiah panjang dari biasonyo. Pak Andi juo mancium bau nan indak sodap di kamarnyo. Raso panasaran Pak Andi muncua. Inyo lalu mambuka matonyo, batapo takajuiknyo Pak Andi, nan dipaluaknyo tu iolah pocong. Pak Andi katakutan bana dan langsuang malapehan palukannyo. Tapi Pak Andi indak bisa malapeh ikatannyo. Pak Andi mamakiak minta tolong sambia manangih. Sio-sio, Pak Andi bisu sakatiko. Indak biso mangecek sapatah kato pun.
Bisuaknyo Pak Andi maningga di biliaknyo. Sado urang heran jo kamatian Pak Andi tibo-tibo. Tapi ado surang dukun nan mangecek jiko kamatian Pak Andi karano tumbal di malam Jumat kliwon.
Memang banyak bana kajadian-kajadian aneh di daerah iko. Sadonyo dihubuangkannyo ka hal-hal gaib. Karano memang indak bisa langsuang dibuktian jo aka sihaik. Ado suatu kajadian mangajuikan. Katiko tu urang Sungai Duo pai ka Koto Baringin untuak mandulang ameh basamo jo urang Padang Laweh. Katiko itu urang Sungai Duo lalok di ateh lantai, sadangkan urang Padang Laweh lalok di ateh kasua. Ndak lamo sasudah tu, urang Padang Laweh nan lalok di ateh kasua tibo-tibo mencret. Urang Sungai Duo indak apo-apo. Baa baitu? Manuruik carito, urang Sungai Duo tu darajatnyo samo jo surang rajo dan punyo kadudukan nan samo jo rajo. Oleh karena tu, di kahidupan sahari-hari, urang Sungai Duo dihormati.
Ado urang Koto Padang lewat di Nagari Sungai Duo pakai oto. Urangnyo balagak mantiak ka urang Sungai Duo. Orang Koto Padang tu mancibia urang Sungai Duo jo kakinyo. Indak lamo kamudian, oto nan dibaok urang Koto Padang tu batabrakan jo truk hinggo mambuek urang yang ado di dalam oto maningga sakatiko.
Waktu tu kamarau panjang di Dharmasraya, tamasuak jugo Nagari Sungai Duo jo sakitarnyo. Tanaman- tanaman sawah nan digarap patani mulai kariang karontang jo sayua-mayua nan ditanam mati. Tapi suatu keajaiban tajadi. Di pakabunan Nagari Sungai Duo, indak ado ciek juo lahan masyarakaik nan maalami kakariangan. Sado tanaman nan ditanam hiduik subua. Bahkan, manunggu siap panen.
Di Nagari Sungai Duo banyak suku nan bakambang dalam masyarakaik. Aratinyo, ado kelompok-kelompok masyarakaik nan diagiah namo suku. Namo-namo sukunyo antaro lain Suku Piliang, Suku Tigo Nini, Suku Patopang, Suku Caniago, dan Suku Malayu.
Suku Piliang iolah suku tatuo di daerah Sungai Duo jo marupakan suku pilihan. Ado juo Suku Patopang jo Suku Tigo Nini hinggo kini. Namun, kini suku di daerah ko mulai modern karano mandapek pangaruah dari budayo luar. Masyarakaik Sungai Duo sangaik manjunjuang tinggi budayo leluhur nenek moyangnyo. Kabiasaan jo adaik-istiadaik masih bakambang di zaman modern sarupo kini.
Jiko ado masyarakaik suku nan baralek, turun mandi, sunatan atau manaiki rumah baru jo acara-acara agama tatantu, suku lain badatangan ka tampek tu untuak manolong jo maadiri acara. Masiang-masiang suku dipimpin dek saurang kapalo suku nan disabuik jo niniak mamak, alim ulamo, jo malin basamo hulubalang. Pamuko suku basamo-samo mambangun sukunyo, sarato ada pambicaraan nan elok antaro kapalo suku demi kamajuan jo kamakmuran masyarakaik Nagari Sungai Duo.
Baitulah carito nan mangisahan asal mulo dinamokannyo Nagari Sungai Duo hinggo kajadian-kajadian nan dialami jo warga satampek. Kito hiduik indak hanyo di ciek dunio. Masiah ado makhluk lain nan hiduik badampingan jo kito. Tapi hal tu indak mambuek kito takuik kapado makhluk tasabuik. Makhluk tu indak ka manggaduah jiko indak digaduah. Jadi, barantilah mambuek pasugihan atau hal-hal lain nan bahubungan jo makhluk nan indak kasat mato. Piti ndak bisa didapek jo caro nan singkek. Barusaholah jo bakarajo kareh mako hasil nan didapekan pasti jauah labiah bararti daripado mandapekan hasia nan instan dari caro nan buruak.




