Asiak bana Malanca mancaliak ayam dalam kandang, di balakang pondok. Ayam tu banyak, labiah duo puluah ikua, bakuruang sabalik padek, sakaliliang bapaga rajuik baniah. Sarik dek ayam tu untuak malompek kalua sabab paganyo tinggih. Labiah satinggih tagak urang gadang.
Sudah sumbayang subuah pagi-pagi babarapo hari nan lampau, Malanca maangguak-angguak ketek, mangamati macam-macam parangai ayam di kandang.
Ado nan batino kuriak ula. Ayam ko bagak bana, gilo mangaja ayam lain sajo satiok diagiah makan. Asa ado nan mandakek dicotoknyo. Kalau ndak lari marasai kanai lapua. Kadang ayam lain tu numpang lalu sajo di mukonyo, tapi tatap kanai cotok.
Kadang-kadang ayam kuriak ula ko sangajo pai mancotok ayam lain nan sadang makan sainggo ayam lain tu lari baralah. Tagiah manggaduah urang lain sajo. Inyo indak makan di tampek itu. Cuma datang mangaduah sajo. Kok tibo diurang, mungkin induak-induak nan suko mancakarawi iduik urang lain. Sanang mancaliak urang susah. Susah mancaliak urang sanang.
Ado pulo ayam tino tu, kuriak rancak. Bulunyo rintiak pudiang ameh. Bakilek takah ameh kanai matoari pagi. Kalakuannyo gilo mangulik-ngulik ayam jantan sajo. Tiok sabanta inyo rayu ayam jantan. Tiok itu pulo inyo kanai racak. Dicaliak ka sanggan tampek lalok, tak ado nampak inyo batalua. Mungkin taluanyo baserak sajo di dalam kandang. Indak takumpua di suatu tampek.
Mungkin jikok tibo di urang, nan kuriak pudiang ameh ko, induak-induak nan suko manggaya. Amuah abih hari dek manggaya. Caro kini satiok wakatu tagak mambuek konten sajo karajonyo. Samantaro anak-anaknyo antahlah makan antah alun. Ndak ado dipikiaannyo.
Ado lo batino sikua lai, bulunyo kuriak bareh randang. Bulunyo rancak bakilau kanai paneh patang. Kulikatnyo samo jo pudiang ameh. Gilo bakundik-kundik taruih jo ayam jantan. Beda setek, pudiang ameh tak taonggok taluanyo, samantaro bareh randang taluanyo banyak. Nampak basusun dalam gaban, tapi maaram ndak pandai. Ampo sajo taluanyo tu. Dak ado nan jadi anak.
Tibo di urang, mungkin induak-induak panggaya, tapi anaknyo lai diparatiannyo soal makan. Hanyo sajo sikola anaknyo diabaikan sajo. Ndak parnah dicaliak dima anaknyo sikola. Ndak pulo nampak agak sakali maanta anak pai sikola.
Salain kuriak ula, kuriak ameh jo kuriak bareh randang, ayam di kandang Malanca tu, ado nan itam. Bulunyo tipih, badannyo takah dak tapaluik dek bulunyo. Ayam ko jauh-jauh sajo dari ayam jantan. Ayam jantan sajo nan datang mangajanyo sakali-sakali, tapi nampak jaleh ayam itam ko, anaknyo banyak.
Tibo diurang mungkin nan iko sabana parampuan. Sabana saurang ibu rumah tanggo nan elok baso. Keceknyo ndak banyak. Manggaya sakadar sajo, tapi anak-anaknyo jadi urang hebat sadonyo.
Sadang maranuang di baliak kaco mamandangi ayam, tibo suaro dari balakang. Ruponyo Mak Uniang datang batanyo. “Apo nan bapatuik-patuik tu, Nca?”
“Eeh, Mak Uniang mah. Iko haa, Mak Uniang, banyak pulo macam kurenah induak ayam ko kironyo. Ado nan pandai baranak. Ado nan ndak pandai manjago talua surang,” jawek Malanca sambia taruih mancaliak kandang ayam.
“Iyo, Nca ayam ko kan mukhaluak. Samo jo kito manusia ko. Samo-samo punyo napasu,” baleh Mak Uniang singkek.
“Kalau pandapek Mak Uniang, maa nan suko ayam tu bulunyo buruak, tapi pandai baranak daripado ayam bulu rancak, tapi dak pandai batalua?”
“Ndak tantu ka waden jawek doh, Nca. Nan den mintak ka waang, ijan samo pulo waang jo apak ayam,” kecek Mak Uniang sambia baliak kanan taruih pulang.
Malanca tananang.




