Ampia sapuluah tahun nan lapeh, pakaro sia nan punyo randang sempat heboh antaro Indonesia, Malaysia jo Singapura bagai. Di nagari singo ntun sempat ado papan reklame nan ado tulisan: ‘Kaadilan untuak randang ayam’. Sudah tu di media sosial timbua pulo hastag nan mambuek heboh: #CrispyRendang jo #Rendangate seolah-olah mampasatukan rakyaik Malaysia jo Indonesia soal randang ko.
Kan lai masih ingek sanak jo acara TV MasterChef nan berasa dari Inggris tu? Iko acara lomba mamasak nan sangaik musahua. 2018 ado kontestan Malaysia Zaleha Kadir Olpin mamasak randang ayam pado acara ntun. Eh nan kecek juri Gregg Wallace randang nan dibuek dek Zaleha ntun indak cukuik ‘renyah’ dan indak mungkin dimakan.
‘Renyah?’ Batea se si Wallace ko. Randang nan dimasak jo santan nan pakek tu, ndak mungkijn disabuik renyah. Pokoknyo untuak manggambarkan renyah sarik kato-kato nan tapek, tapi lah pasti bukan ‘renyah’
Jarang negara tetangga Malaysia jo Indonesia sapakaik soal randang ko. Hubungan ndan acok dingin biasonyo ulah sangketo wilayah, panjajahan, jo nasionalisme. Namun, kutiko juri MasterChef Inggirih lainnyo, John Torode, mambuek karuah. Nyo mangirim tweet di Twitter (kini X) baso “Mungkin randang adolah hidangan Indonesia!” Tantu batambah paneh suasana, sebab Malaysia juo mengaku baso Randang adolah kuliner mereka.
Samantaro Torode mungkin sadang manjodohkan kontroversi, inyo batua tantang ciek hal. Walaupun Malaysia jo Indonesia jo bangga manyabuik randang sabagai hidangan nasional mareka, hidangan ko sabananyo barasa dari Indonesia. Randang barasa dari Minangkabau nan mamasaknyo labiah banyak jo dagiang kabau daripado dagiang ayam atau jawi. Dagiang kabau ko kasa, baserat, jo samparono untuak wakatu mamasak nan lamo nan diparaluan untuak randang.
Prof. Gusti Asnan, guru gadang sajarah di Universitas Andalas manjalehan baso tradisi merantau urang Minangkabau manyababkan penyebaran randang ka nagara-nagara tatangga di Samananjuang Malayu. Mareka bakuliliang ka tampek-tampek sarupo Malaysia jo Singapura jo bajalan kaki atau malalui sungai, untuk dan mancari karajo atau mancari makan. “Untuak mangatasi masalah ko, inyo akan mambaok makanan dari rumahnyo… dan makanan nan bisa tahan lamo dalam kondisi nan elok adolah randang. Dibungkuih jo daun pisang, dibaoknyo untuak baka pajalanan,” kato Gusti Asnan.
Asnan bapandapek baso India punyo pangaruah nan kuek dalam kahidupan sosial, politik, ekonomi jo budayo masyarakaik Minangkabau akibaik kadatangan padagang India ka pulau-pulau Indonesia pado abaik ka-2 untuak mancari bahan-bahan mineral sarupo ameh jo timah. Indonesia manjadi pusek padagangan rempah-rempah karano lataknyo antaro India jo Cino pado abaik ka-15, dan banyak unsur budayo India, Cino, Arab jo Eropa nan tatingga di tampek-tampek di sapanjang jalur padagangan sabagai pelaut nan dilalui. Ikolah sababnyo mangko randang dianggap bakaik dakek jo kari India.
“Ado tahap sabalun rendang nan kami sabuik kalio ,” kecek Anan, manjalehan baso tahap mamasak dagiang jo bumbu jo santan sabalun cairannyo manguap mahasilkan konsistensi nan labiah basah. Keceknyo, urang Minangkabau manyabuiknyo kalio nan mungkin takaik jo kato ‘kari’ nan manjadi cici menu India.
Arie Parikesit, pambaok acara TV kuliner jo aktivis inovasi makanan dari pulau Jawa Indonesia, bapandapek baso di tampek asanyo, randang dimakan barupo kalio atau ‘satangah randang’ dan iko marupoan versi nan paliang umum di Malaysia.
“Tapi dalam bantuak aslinyo randang iko hitam – teksturnyo babutir-butir dan bapasir dalam kuah karamel nan disabuik dadak randang. Di Malaysia, ado versi nan sarupo – randang Tok – tapi kurang umum”. Tok – singkatan dari datuk – barartirandang dipicayoi barasa dari tukang masak karajaan nagara bagian Malaysia Perak, nan manambahkan bahan-bahan sarupo gulo sawit jo karambia kukua nan digoreng kariang, nan akan talalu maha untuak urang biaso.
Namun, sajak saisuak randang alah dianggap sabagai hidangan nan diharagoi tinggi dek masyarakaik Minangkabau, dan marupokan perwujudan falsafah mareka: kasabaran, bijaksano jo katabahan.
Gusti Asnan picayo baso budaya randang indak dapek diremehkan. “Randang aratinyo kamakmuran, kayo, dan juo samacam kreativitas masyarakaik.”Iko adolah makanan ‘adat’ nan sangaik diharagoi,” katonyo. Jadi bisa juo disabuik, baso Randang adolah marwah atau kehormatan bagi orang Minang. (tan parpatiah, disarikan dari feature sarah keating/bbc)




