Rawang Tangkuluak

Kalau kito bajalan jauah dari Sangka manuju Lintau, di pajalanan, lapeh Tanjuang Barulak di Tanjuang Ameh, di sinan, nampaklah payau. Labiah tapeknyo, di Desa Manganan. Carito hilia mudiak, nan didanga dari Amak, Apak, babeda jo carito nan di caritoan Niniak jo Gaek. Urang kampuang bakaba, carito ko tentang anak gadih nan durako ka urang gaeknyo. Mangko dek itu, si Gadih dilulua dek payau ko. Maninggaan siso-siso tangkuluaknyo nan alah barubah manjadi batu. Sakali lai, dangaan lah carito ko baliak, bia mangarati juo kito.

Rintiak ujan manyingguang bumi, tabaok sajuak nan abadi di atehnyo. Buruang Murai bakicau di rantiang batang kayu gadang. Rumpuik di tanah lah subua pulo, taranak lari kama ka tuju dek sanang hati. Panduduaknyo baitu pulo. Sanang indak bakasudahan, bak sarugo dunia. Ndak lupo pulo mangucap syukur pado yang kuaso. Itulah kiro-kiro iduik damai di Manganan ko.

Namun samantang pun baitu, iduik macam apo juo nan indak pernah barubah? Bumi baputa, musim pun baitu. Dek ado masonyo angin ndak barambuih, aia indak mangilia, daun indak lapeh dari dahannyo, langik nan biru mangguncang tanah tampek bapijak. Tinggalah pakiak tangih nyanyian sapanjang musim, padi batanyo kama pai aia langik nan ditunggu? Petani iyo pulo, sia nan ka manyangko, bumi niyo iko. Kariang ndak baraiah.

Indak lapeh tangan, carito sanang bisa pulo baganti ka carito ibo. Kini ko, Desa Manganan yang subua katonyo, ndak ado maagiah tando-tando maso jayanyo lai. Mungkin tingga namonyo sajo.

Tapi, carito duko di Desa Manganan, indak manyingguang desa subalah agak saketek. Di sinan, aia tetap jo mangilia, angin lai jo barambuih, nyanyian musimnyo, lai jo masih basajak-sajak rancak. Urang di sinan lai lo mandanga kaba, jiko Manganan lah kanai musim kariang nan bakapanjangan. Ndak lupo, batanyo-tanyo doso apo yang desa Manganan lakuan sahinggo tapuruak macam tu bana.

Jadi carito sanjo palapeh panek di kadai katiko pulang dari sawah. “Desa Manganan sungguah malang”. Tapi nak urang tu, hanyo babisiak-bisiak sajo, bantuak takuik tadanga, tapi ndak nio mamihak. Tapi raso badunsanak lai jo ado. Manyalangan padi, maagiah bareh lah rutin tajadi. Saketek ndak ba a. Banyak alhamdulillah.

Dek karano itu, panduduak Desa Manganan acok hilia mudiak malinteh ka desa sabalah tu. Subuah hari lah mulai bajalan. Beko katiko matohari lah manyingsiang ka barat, panduduak Manganan babaliak pulang basamo jo sumpik padi nan diangkek. Kato tarimo kasih tadanga di satiok suduik. Arok kok kan dapek mambaleh bisuak.

Di Manganan, kadang-kadang masih taraso angin barambuih, tapi ndak sajuak do. Daun kariang nan tabang pun, pai maninggaan Manganan. Kadang di saparoh jalan, angin baranti. Di situlah tampeknyo, Payau di tapi jalan. Lain pulo rasonyo di payau ko.

Ikolah Payau. Payau ko talatak tapek di antaro duo desa. Tanahnyo baguncang kalau dipijak. Raso ka maluluah, tapi indak pernah. Manjadi saksi bisu tentang tapuruaknyo iduik di desa Manganan. Alah jadi tabiyek dek panduduak desa yang malinteh, untuak baranti sabanta. Jikok kito mancaliak ka kida nampaklah Desa Manganan nan kariang, tapi tapek di payau ko, ndak ado tando-tando kemarau lai do. Apolah nan tajadi di Manganan dek sampai bantuak iko bana.

Matohari pagi, alum tarang lai. Tapi kilek cahayonyo lah mamaso jando itu untuak pai maninggaan rumah. Dicaliaknyo sakitar, dingin subuah hari sungguah manusuak tulang, rantiang kayu dibaok tabang angin. Di siko, hanyo ado inyo samo kayu nan ka dibalahnyo.

Matonyo, maagiah isyaraik kalau inyo sedang basadiah. Indak ado kato nan cukuik untuak manjalehan apo nan inyo rasoan. Tulang-tulannyo nan mangayun kapak raso ka lapeh seolah marauang, tapi indak ba a do. Kayu harus dibaok pulang, untuak balanjo sahari ko.

Inyo Kamila, Siti Kamila. Umuanyo alah sanjo, tapi tetap maiduikan dirinyo jo putrinyo. Ndak paralu mandanga bisiakkan urang kampuang tentang dirinyo jo putrinyo.

Pagi hari di Desa Manganan alah tapek. Pagi yang langang baganti ka pagi nan ribuik. Tukang karako lah balomba maninggaan sarang untuak hiduik sahari ko, jo sahari lai untuak bisuak.

Jalan jadi rami dek urang balalu lalang mambaok pakakek, kawan areknyo. Lai juo manyapo, tapi indak bahagia do. Ba a caro ka sanang hati, untuak sahari ko sajo, alum tau baa ka habisnyo do. Namun baitu, matohari alah talongsong manusuak. Ndak baparasaan.

Tapek di gubuak tuo di suduik desa tu, nampaklah biliak ketek. Hanyo cukuik untuak dipan jo bara bauh perabotan. Nampaklah anak gadih sadang mangipeh-ngipeh badannyo. Angek raso dirabuih.

“Amak, angek hari, Mak!” Anak gadih tu mamakiak mancubo mintak tolong. Siti Kamila bagageh ka situ. Mancaliak anak kesayangannyo kaangekan.

“Jagolah dulu nak. Biliak kau ketek. Mangkonyo angek”

“Mak, agiah panyalasaian yang manyanangan hati. Sari angek Mak. Awak ko urang Minang, tau jo baso-basi. Makasuik Sari, kipehan Sari, Mak.”

Kamila langsuang mangarati. Inyo langsuang bagageh mancari karateh untuak mangipehan anaknyo. Indak baa do, asa anaknyo sanang, inyo pun sanang. Iduik di dunia jo anak sorang lah manjadi nikmat yang sangaik disyukurinyo. Upiak Sari, itulah namo anaknyo. Takana di maso dahulu, katiko Sari partamo kali mancaliak dunia, mandiangko Apaknyo, sangaik sanang mancaliak anaknyo, anak gadih nan lahia ko, yang salamo ko inyo tunggu. Diagialah namo Upiak Sari. Harok supayo samo jo sari-sari Bungo.

“Sari, Desa Manganan lah suram nak. Lumbuang padi tingga namonyo sajo. Indak barisi lai do. Ndak cukuik untuk makan duo hari lai. “

“Mak usahlah bacarito ndak barisi juo. Sari lahia ka ateh dunia ko, indak untuak mandanga carito itu do mak. Mak! Baranti molah mangipeh! Ndak taraso do. Sari mandi jo lah dahulu.”

Inyolah Sari. Upiak Sari. Dari hulu sampai ka ilia di Desa Manganan, sia nan ndak kenal samo inyo? Muko putiah barasiah, galaknyo lapeh, tinggi lai pulo. Bujang-bujang kampuang kanai hati ka inyo. Dek karano itu, Sari tabiaso badandan. Maangkek kapalo saroman bidadari sarugo. Tangkuluak tanduak ndak lupo dipasang di kapalonyo. Tando kalau inyo gadih nan paliang rancak di kampuang tu. Bujang desa sabalah pun baitu juo. Kanai hati ka Sari.

Induaknyo Kamila, sanang juo mancaliaknyo. Sari manjadi panyamangaik katiko panek, manjadi aia katiko aui, manjadi nasi katiko lapa. Tapi kini, awan itam nampak sadang tagak di ateh gubuak Kamila. Dek Sari ndak juo mambuek Kamila sanang hati. Anaknyo ndak namuah mangecek ka inyo, kecuali katiko paralu sajo. Taragak bana raso hati Kamila ingin mangecek ka Sari. Tapi indak bisa.

Matohari alah tinggi, Sari sibuk mamparancak latak tangkuluaknyo. Samantaro itu, di belakangnyo duduaklah Kamila. Tangannyo sibuk malipek kain. Sasakali mancaliak ka arah Sari.

“Sari, Urang kampuang kito alah mulai maminjam padi ka sabalah. Awak iyo lo, molah pai wak ka sinan. Maminjam padi ala kadarnyo “

Indak ado nan manjawek do, tapi hati Sari alah pasti mandanga. Baa ka manolak, iko iduik inyo loh. Tapi Sari ndak paralu panek manjawek. Tantulah Kamila mangarati. Aniang bararti satuju. Bagageh Kamila manyadioan sagalo nan ka dibaok bisuak. Sanang juo, bisa pai basamo anaknyo, Sari.

Malam nan langang baganti ka pagi garang nan angek. Di sinan Kamila jo Sari nan sadang bajalan. Tapi Sari agak jauah bajalan di muko. Indak baa do, asa lai pai samo anak, Kamila sanang juo. Jalanan nan panjang baranti sabanta di payau itu. Sekedar malapeh panek. Duduak basimpuah di bawahnyo. Mangecek saketek, tu baliak bajalan.

Langka kaki Kamila indak talok manyamoi Sari. Inyo alah tatingga di balakang. Sari jo Kamila alah masuak ka Desa sabalah nan disabuik-sabuik tu. Lah jaleh bujang-bujang galak manih mancaliak Sari, Sari pun galak manih pulo. Siliah baganti urang manyaponyo.

“Sari, surang jo bajalan. Itu siapo nan di balakang tu?”

“Indak Uda, ambo lai samo pembantu.”

Takajuiklah Kamila mandanga kato nan saketek tu, tapi ndak baa lah. Memang bajunyo, ndak sabandiang jo Sari nan mamakai tangkuluak.

Lamo bajalan, Kamila dibuek aui. Kamila langsuang mamanggia Sari nan alah jauah bajalan di muko.

“Sari. Barantilah sabanta!”

Namun, ndak ado taranga jaweknyo do.

“Sarii, o gadih Amak, Sari, barantilah sabanta. “

Kini Kamila mamanggia jo suaro nan agak kareh.

“Aa jo lai Mak? Capeklah!”

Takajuiklah Kamila, tapi tagak juo Kamila. Bagageh mangaja Sari supayo ndak ditinggaan.

Siang lah balalu. Kini sanjo datang pulo. Kamila basusah-susah maangkek padi di pungguagnyo. Samantaro Sari tetap jauah di muko saroman tadi. Kini Kamila mangarati. Sabara inyo ingek baa Sari mangatoannyo pembantu, raso ditusuak sembilu. Maleleh lah aia mato Kamila. Taingek pulo tadi, di Desa sabalah tu, Sari maagiah nyo aia minum jo sayak. Lah habih rasonyo saba nan Kamila tanam salamo ko. Hati Kamila lah mati rasonyo. Ndak jaleh lai yang bajalan di muko itu, anaknyo apo bukan.

Luko lamo taraso baliak malilik badan. Carito lamo siliah baganti tangiang-ngiang. Sabara ibo hatinyo salamo ko. Dulu sadonyo lai masih tatahan jo dek mangingek Sari anaknyo.

Tapi kini, sulik jo rasonyo. Kamila manusia biaso. Saba nan sakareh baja bisa jo maleleh. Tapi jalan masih panjang. Alum tapek rasonyo untuak manegur Sari. Antah sia, antah dima, atau antah apo nan ka manyalasaian iko.

Angeknyo hari ndak manunjuakan raso ibo agak saketek. Cahayonyo batambah manjadi-jadi. Angin pun baitu, indak ado sajuak nan saketek. Kini, di sinanlah Kamila jo Sari. Duduak sabanta di bawah batang kayu. Malapeh panek. Indak ado nan mambukak suaro. Hati Kamila indak kunjuang tanang, ingin berang tapi takuik Sari ka baibo hati.

“Mak. Sari ka sinan sabanta!”

Kamila diam indak manjawek. Kamila indak bisa manarimo caro Sari mangecek saroman ndak tajadi apo-apo. Tapi sakali lai, Kamila mangangguak tando satuju. Dalam hatinyo, mandoa ka yang kuaso supayo iko yang terakhir kalinyo.

Sari bajalan anggun manuju payau. Antah apo yang dipikiannyo, seolah payau tu mamanggia-manggia tapi tetap diam. Sari bajalan lambek ka ateh payau tu.

Angin tibo-tibo sajo barambuih. Angin asiang nan ndak dikenal. Matohari saroman lampu cemporong nan mulai kalam. Takajuiklah Kamila dari pikirannyo. Pemandangan di muko matonyo. Sungguah mambueknyo takajuik. Pakaro nan ndak perna tabayang di banaknyo.

Sari maronta-ronta barusaho untuak malapehan kakinyo yang tabanam di payau. Sakuek tanago inyo barusaho, sakuek itu pulo payau manahannyo.

“Makkk! Kaki Sari, Mak! “

Hati Kamila badanyuik sampai ka ubun-ubun. Kareh hati nak manolong, tapi memang alah kodratnyo hati balawanan jo otak. Kamila hanyo duduak diam mancaliaknyo. Takana baliak parilaku Sari ka dirinyo salamo ko. Katiko inyo ndak dianggap Ibu, katiko inyo ndak dipalakuan bantuak manusia.

“Mak, payaunyo alah tinggi, Mak! Badan Sari tabanam. Mak! Tolong Sari, Mak!”

Sari mamakiak mintak tolong, tapi Kamila bantuak turiak ndak mandanga.

“Luluah lah payau!! Kato-kato tajam maluncua tapek dari muluik Kamila. Angin tibo-tibo barambuih kareh, seolah basuliang mananti apo nan ka tajadi.

“Mak, payaunyo lah sampai lihia Mak. Apo Mak ndak akan manolong Sari? Anak Mak yang Amak sayangi?” Sari bakato saroman kaset rusak yang lah putuih-putuih.

“Lulua nyo payo!”

Kamila manggigia, tapi tetap sajo manyumpah. Sio-sio manggadangan anak nan ndak tau baleh budi.

Mato Kamila alah tatutik rapek. “Malang sakijok mato” papatah itu yo bana tajadi. Ndak ado taranga tangih si Sari lai. Angin lah baranti pulo barambuih. Barulah Kamila tasadar dari apo nan alah tajadi.

Indak ado Sari di mukonyo lai. Hanyo ado pilu ndak inyo rasoan. Kini ado nan babeda. Ado batu manyarupoi tangkuluak talatak tapek di ateh payau. Indak salah lai, iko pasti tangkuluak Sari.

“Sari, Sari, dima kau, Nak?”

Anjuik labu dek manyauak, hilang kabau dek kubalo. Kamila manangih baiho hati. Kini sosok Sari alah indak ado. Dilulua payau yang manjadi hakim ka rusuahan hatinyo.

Kamila bajalan pulang. Nyawo raso ndak di badan. Nasi alah manjadi bubua. Yang pai indak ka baliak. Tinggalah Kamila jo raso manyasa saumua hiduik, tapi masih indak manginnginkan Sari baliak.

Awan itam batengger tapek di ateh Desa Manganan. Angin barambuih mambuek batang bambu manjadi saliang bagesek sahinggo kalua lah bunyi nan sanang untuak didanga. Satiok mato mananti, apo nan ka tajadi.

Desa Manganan dikajuikkan jo datangnyo batu sacaro tibo-tobo. Datang sacapek kilek . Batanyo-tanyolah nak urang tu, “O tuan, apolah iko? “

“Sajak bilo ado iko?”

Tapi kadang, ado pulo pertanyaan yang indak tajawek. Panduduak akhirnyo bisa mamikian surang. Babisiak-bisiak, takuik didanga tapi ndak nio mamihak.

“Batu datang, Si kambang desa manghilang.”

***

Rumah gadang bari bapintu,

nak tarang jalan ka halaman,

jikok dikumpa saleba kuku,

kalau dikambang saleba alam,

Talago adat nan indak kariang,

sapayah payah manimbo,

walau dalam musim kamarau,

mailia taruih aia nan janiah.

Latiak-latiak tabang ka pinang,

jatuah kapangka salironyo

aia satitiak dalam pinang

sinan bamain ikan rayo

Patuih patamo tadanga kareh mamacah cakrawala sanjo. Garis luruihnyo mambuek rombongan buruang nan sadang batengger, tabang manuju sarang. Tapi bukannnyo takuik, panduduak malah sanang mancaliak sado itu. Apo hujan yo bana ka turun baliak? Kalau iyo, ondeh mandeh sanang pulo hati. Lah habih musim nan garang salamo ko.

Siang yang tadinyo garang baganti ka sanjo nan kalam. Patuih jo kilek balomba sajak tadi manandoan hujan ka turun. Ndak lamo sasudah itu, hujan akhirnyo turun. Mambasahi bumi untuk patamo kalinyo, semenjak sakian lamo. Mambaok kaba bahagia untuak satiok umat. Kalau kemakmuran sabanta lai babaliak.

Kini Kamila takulai lamah mancubo mancari tahu apo nan diinginkan Yang Kuaso. Apo langik hanyo manunggu Sari untuk pai? Apo payau itu manjadi tampek pambarantiannyo? Tapi indak ado jawek nan dapek dek Kamila selain darehnyo hujan nan jatuah ka bumi.

Pagi hari indak taambek jo aia nan mangambun. Kabuik kini lah tibo pulo. Indak lamo sasudah tu, matohari lah tibo pulo. Ilanglah kabuik tadi, baganti jo cahayo matohari pagi nan rancak. Kini Kamila nampak sadang mangorek sabatang kayu untuak dibaok pulang. Indak singajo, mato Kamila manatap luruih jauh ka sinan. Seakan bisa mancaliak payau tempo air. Itu payau tangkuluak.

Anak-anak kato manggaduah, sabab manuruik sakandak hati, kabuik tarang hujanlah taduah, nan hilang patuik dicari. Barakyat dulu mangko barajo, jikok panghulu bakamanakan.Kalau duduak jo nan tuo pandai nan usah dipanggakkan. Kalau kito iduik di muko bumi, sakali-kali jaan durhako ka ibu bapak. Hal yang paliang buruak taruih mananti kito, walaupun sakali kito mambuek kesalahan tu.

Tinggalkan Komentar

Alamat email Anda tidak akan dipublikasikan. Ruas yang wajib ditandai *


Scroll to Top